Азия – Еуропа бағытындағы транзиттік маршрут қаншалықты ұзарды және кім ұтып, кім ұтылып жатыр?

Соңғы жылдары Азия мен Еуропа арасындағы логистикалық байланыстар айтарлықтай өзгеріске ұшырады. Геосаяси шиеленістер, санкциялар және теңіз жолдарындағы қауіптер халықаралық тасымал бағыттарын қайта қарауға мәжбүр етті. Нәтижесінде дәстүрлі маршруттар ұзарды, ал балама дәліздер, керісінше, жедел дамып келеді.
Дәстүрлі теңіз жолының ұзаруы
Азиядан Еуропаға ең негізгі бағыт ұзақ уақыт бойы Суэц каналы арқылы өтетін теңіз жолы болды. Алайда Қызыл теңіз аймағындағы қауіпсіздік мәселелері салдарынан көптеген кемелер Африканы айналып өтуге мәжбүр болды.
Бұл өзгеріс бірнеше салдарға әкелді:
– жеткізу уақыты орта есеппен 10–20 күнге ұзарады
– тасымал қашықтығы шамамен 30–40 пайызға өседі
– жанармай мен сақтандыру шығындары артады
Нәтижесінде теңіз логистикасы баяу әрі қымбат бола түсті.
Құрлықтағы бағыттардың жеделдеуі
Солтүстік бағыттағы дәстүрлі транзит (Ресей арқылы өтетін) геосаяси факторларға байланысты шектеле бастады. Осыған байланысты Транскаспий халықаралық көлік дәлізі белсенді дамуда.
Бұл бағыт Қытайдан басталып, Қазақстан, Каспий теңізі, Әзербайжан, Грузия және Түркия арқылы Еуропаға шығады.
Соңғы жылдары бұл дәліздің тиімділігі айтарлықтай артты:
– жеткізу уақыты 12–17 күнге дейін қысқарды
– контейнерлік тасымал көлемі бірнеше есе өсті
– инфрақұрылымға инвестициялар көбейді
Бұл бағыт теңіз жолына қарағанда жылдамырақ, бірақ құны жоғары.
Логистиканың күрделенуі
Қазіргі таңда Азия – Еуропа бағытында бір ғана тиімді маршрут жоқ. Компаниялар бірнеше бағытты қатар пайдаланып, тәуекелдерді азайтуға тырысады. Бұл өз кезегінде логистиканың күрделенуіне және құнының өсуіне алып келді.
Кім табыс тауып отыр?
Бірінші кезекте транзиттік елдер ұтып отыр. Қазақстан, Әзербайжан, Грузия және Түркия арқылы өтетін жүк көлемі артты. Бұл елдер транзиттік төлемдерден және инфрақұрылымдық жобалардан қосымша табыс алып отыр.
Логистикалық компаниялар да пайда көруде. Әсіресе мультимодальды тасымалды ұйымдастыра алатын операторлар сұранысқа ие. Олар теміржол, теңіз және автокөлік тасымалын біріктіріп, тиімді шешімдер ұсынады.
Порттар мен теміржол операторларының да рөлі артты. Каспий маңындағы порттар мен Кавказдағы теңіз терминалдары жаңа логистикалық тораптарға айналып келеді.
Сонымен қатар цифрлық логистика мен бақылау жүйелері де табыс көзіне айналды. Жүк қозғалысын нақты бақылау қажеттілігі артқан сайын IT-шешімдерге сұраныс көбейді.
Кім шығынға ұшырап отыр?
Теңіз тасымалына тәуелді компаниялар қосымша шығынға тап болды. Ұзақ маршруттар мен қауіпсіздік тәуекелдері олардың табысын төмендетуде.
Еуропа елдері де жанама түрде шығын көруде, себебі тасымал қымбаттаған сайын импорт бағасы өседі.
Ресейдің транзиттік рөлі де әлсірей бастады, өйткені жүк ағындарының бір бөлігі балама бағыттарға ауысты.
Шағын және орта бизнес үшін логистика шығындарының өсуі маржаның төмендеуіне әкеліп отыр.
Қорытынды
Азия – Еуропа бағытындағы логистика түбегейлі өзгеріп жатыр. Маршруттар тек ұзарып қана қоймай, әртараптандырылып жатыр. Бұл өзгерістер жаңа экономикалық мүмкіндіктер туғызып, логистикалық табыстың географиясын қайта бөлуде.



